Budynek przy ul. Staromiejskiej 3 w Pyrzycach, w którym funkcjonują VI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych oraz VII Zamiejscowy Wydział Karny Sądu Rejonowego w Stargardzie, znajduje się w złym stanie technicznym. Z przeprowadzonych ekspertyz wynika, że uszkodzenia mają charakter konstrukcyjny i są związane z pracą całego układu budynku – od podłoża gruntowego po stropy.
Sprawa została formalnie podniesiona w piśmie Dyrektora Sądu Rejonowego w Stargardzie z 19 stycznia 2026 r., skierowanym do Starosty Pyrzyckiego. W dokumencie wskazano na konieczność podjęcia pilnych działań w celu zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania obiektu, a w przypadku braku takiej możliwości – rozważenie udostępnienia innej nieruchomości na potrzeby sądu .
Pękające ściany, zapadające się posadzki
Z opinii technicznej i geotechnicznej, sporządzonej na zlecenie użytkownika budynku, wynika, że w obiekcie stwierdzono liczne uszkodzenia o charakterze konstrukcyjno-technologicznym. Wśród nich wskazano m.in.:
pęknięcia i rozwarcia posadzki na gruncie,
lokalne nierówności i zapadnięcia podłogi,
rysy i spękania ścian,
brak izolacji przeciwwilgociowej pionowej i poziomej,
występowanie nasypów niekontrolowanych o miąższości ok. 1,5–1,8 m,
osiadanie opaski wokół budynku oraz chodników.
Ekspertyza wskazuje, że najbardziej prawdopodobną przyczyną uszkodzeń jest nierównomierne osiadanie podłoża gruntowego, szczególnie w strefie archiwum. Dodatkowo na stan obiektu wpływ mają: oddziaływanie wody (m.in. w rejonie hydrantu sprzed kilku lat), okresowe zawilgocenie strefy przyfundamentowej, brak odpowiedniej izolacji oraz koncentracja dużych obciążeń od regałów archiwalnych.
Co istotne, zarysowania i pęknięcia nie mają wyłącznie charakteru powierzchniowego. W ekspertyzie podkreślono, że są one skutkiem przemieszczeń i odkształceń konstrukcji, wynikających z pracy całego układu: podłoże gruntowe – fundamenty – ściany – stropy .
Fundamenty powyżej strefy przemarzania?
Z opinii geotechnicznej wynika, że budynek najprawdopodobniej został posadowiony bezpośrednio na ławach fundamentowych, na głębokości około 0,6 m poniżej powierzchni terenu, czyli powyżej granicy przemarzania gruntu (ok. 0,8 m). Fundamenty znajdują się w obrębie gruntów nasypowych, podatnych na zmiany parametrów w czasie. Taki sposób posadowienia może sprzyjać powstawaniu spękań ścian i posadzek.
Specjaliści zalecili m.in.:
wykonanie odkrywek kontrolnych,
sprawdzenie stanu ław fundamentowych i izolacji,
poprawę gospodarki wodnej wokół budynku,
docieplenie i zabezpieczenie strefy przyfundamentowej,
wzmocnienie podłoża lub wykonanie nowej płyty posadzkowej w strefie archiwum.
Dopiero po wykonaniu prac stabilizujących możliwe będzie przystąpienie do napraw pęknięć i rys.
Spór o odpowiedzialność za naprawy
Kluczowym elementem sprawy jest kwestia odpowiedzialności finansowej za wykonanie niezbędnych prac. Nieruchomość stanowi własność Powiatu Pyrzyckiego, natomiast od 2014 r. jest użytkowana przez Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Stargardzie na podstawie umowy użytkowania.
Z opinii prawnej wynika, że użytkownik zobowiązany jest do ponoszenia kosztów napraw związanych ze zwykłym korzystaniem z nieruchomości oraz do nakładów koniecznych dla utrzymania jej w stanie zdatnym do użytkowania zgodnie z przeznaczeniem. Jednocześnie podkreślono, że obowiązek ten nie obejmuje ingerencji w elementy konstrukcyjne budynku ani w warunki gruntowo-fundamentowe, takich jak stabilizacja podłoża czy zasadnicza przebudowa fundamentów .
W opinii wskazano również, że przyczyną uszkodzeń nie jest niewłaściwe użytkowanie obiektu, lecz wady konstrukcyjne i gruntowe. W takiej sytuacji trudno kwalifikować konieczne prace jako nakłady związane ze „zwykłym korzystaniem” z nieruchomości.
Jednocześnie zaznaczono, że przepisy nie nakładają automatycznie na właściciela obowiązku wykonania nakładów. W pierwszej kolejności użytkownik powinien zawiadomić właściciela o potrzebie ich wykonania, a w razie bezczynności – może dochodzić zwrotu kosztów na podstawie przepisów o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia (art. 260 § 2 k.c.) .
Co dalej z siedzibą sądu?
Dyrektor Sądu Rejonowego w Stargardzie zwrócił się do władz powiatu o wskazanie działań, jakie zamierzają podjąć w celu zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania budynku. W przypadku braku możliwości usunięcia nieprawidłowości zaproponowano rozważenie udostępnienia innej nieruchomości na potrzeby funkcjonowania sądu .
Sprawa ma znaczenie nie tylko techniczne i prawne, ale również społeczne. Budynek przy ul. Staromiejskiej 3 to miejsce, w którym codziennie załatwiane są sprawy mieszkańców całego powiatu. Pytanie o bezpieczeństwo konstrukcji oraz o to, kto poniesie koszty ewentualnej kompleksowej naprawy, staje się dziś jednym z kluczowych tematów dla lokalnego samorządu i wymiaru sprawiedliwości.
W najbliższym czasie okaże się, czy strony dojdą do porozumienia w sprawie zakresu i finansowania prac, czy też konieczne będzie podjęcie dalej idących decyzji – włącznie z ewentualną zmianą lokalizacji lub likwidacją sądu w Pyrzycach.
RT
